คัมภีร์มุขโรค

คัมภีร์มุขโรค เป็นโรคที่เกิดในปากในคอ เป็นเพราะโลหิต มี ๑๙ ประการดังนี้

๑. ทานะสา ใต้ลิ้นงอก ขึ้นมาเหมือนเดือยไก่ ทำให้กลืนน้ำลายลำบาก

๒. มังสะ กลางลิ้นดันลิ้นขึ้นมาอย่างหนามขนุน

๓. กาละมังสะ ลิ้นโตมันสีเขียวอยู่

๔. กาละมุขะ ลิ้นโตดำ

๕. จะละมังสะ ในคางขึ้นเหมือนลิ้นไก่

๖. ยาโตมังสะ ขึ้นในลิ้นสองข้างเหมือนงาช้าง งอกออกมา

๗. กัศมังสะ ในลิ้นงอกขึ้นมาเหมือนหน้าวัว

๘. กะนะระมังสะ ลิ้นโตเขื่องขุมอยู่บนลิ้น

๙. มุกจามังสะ บวมอยู่

๑๐. มุกขะโจมังสะ ผุดขึ้นลิ้นเขียวเหมือนเมล็ดข้าว

๑๑. ทันตะโจมังสะ ในลำคอตีบอยู่เหมือนใยแมงมุม

๑๒. ทันตะมูมังสะ ในลิ้นขาว เหม็นเป็นหนอง เลือดออกบ่อย

๑๓. ทันตะโรสะ ในต้นฟันขาวอยู่

๑๔. สาภริ ในต้นฟันขึ้นมาเป็นเหมือนฝาหอยแครง

๑๕. สาวาระ ฝาดในปาก ในลิ้น ในคอ

๑๖. กัปปิ บวมขึ้นในคอ

๑๗. กัปโป บวมทั้งคอ

๑๘. ทันตะบุปผา บวมออกมาทั้งสองข้างในลำคอ เหมือนเมล็ดข้าวโพด เป็นอย่างงวงช้าง เป็นตออยู่

๑๙. มุขวามังสะ เป็นเม็ดใส